Komandi kynslóšum verši menningararfurinn ljós

Kęra kollega Stortingpresident Olemic Thommessen, fyrrverandi forseti frś Vigdķs Finnbogadóttir, Ambassadör Dag Wernö Holter og ašrir góšir gestir.

Ég vil byrja į aš fagna žvķ frumkvęši sem skipuleggjendur žessa višburšar höfšu aš Sturluhįtiš ķ minningu 800 įra fęšingarafmęlis sagnaritarans Sturlu Žóršarsonar hins merka lögsögumanns og rithöfundar.

Žį ber aš fagna sérstaklega aš Vigdķs Finnbogadóttir er meš okkur ķ dag, sem og aš norskur starfsbróšir minn, Olemic Thommessen forseti Stóržingsins gat sótt žennan višburš en tenging Sturlu viš Noreg var mikil; hann var höfundur Hįkonar sögu Noregskonungs og sonar hans Magnśsar lagabętis.

Enn er sagan lifandi ķ samtķš okkar. Og žó nęr įtta aldir séu lišnar frį vķgi Snorra Sturlusonar  og viš séum hér komin saman til žess aš minnast žess aš 800 įr eru lišin frį fęšingu sagnarritarans mikla Sturlu Žóršarsonar, er öld Sturlungu lifandi fyrir hugskotssjónum margra Ķslendinga og żmsa žekki ég, bęši leika og lęrša sem įn nokkurs hiks skipa sér ķ fylkingar Sturlunga, Įsbirninga, Oddaverja, Vatnsfiršinga eša Haukdęla.

Góšur vinur minn sagši gömlum fręnda sķnum fyrir margt löngu af vinįttu okkar og  sį gamli svaraši alvörugefinn en įnęgšur: Jį, hann Einar er Vestfiršingur. Vestfiršingar eru góšir menn. Žeir studdu Žórš kakala ķ Flóabardaga. – Žar meš hafši ég fengiš heilbrigšisvottoršiš.

Upp  ķ hugann kemur morgun fyrir fįeinum įrum uppi į Silfrastašaafrétt ķ Skagafirši. Ég var žangaš kominn ķ göngur, aš undirlagi mķns góša vinar Agnars H. Gunnarssonar bónda į Miklabę og oddvita Akrahrepps. Viš žurftum aš hefja göngurnar įrla morguns og gangnaforinginn Žórarinn į Frostastöšum hafši skipaš okkur til verka. Eftir hafragrautinn, batt ég į mig gönguskóna og bjó mig til įtaka dagsins. Meš mér ķ för var Žorkell bóndi į Vķšivöllum, fręndi minn ķ föšurętt,  ęttašur frį Vöglum.  Sem viš stritušum upp bratta fjallshlķšina bar margt į góma. Eins og gengur varš einhver uppstytta ķ samtali okkar, en žį rauf Keli žögnina og sagši. – Ég hef alltaf įtt erfitt meš aš skilja hversu Gissur  Žorvaldsson var svona gjörsamlega grandalaus og lét koma sér aš óvörum, žegar fjandmenn hans fóru aš honum og brenndu Flugumżri, meš öllum žeim afleišingum, sem žaš hafši.

Mér varš hįlf orša vant. Nema ég skildi, aš til undirbśnings fjįrleita og gangna aš hausti ķ Blönduhlķšinni ķ Skagafirši dygši ekki lķkamlegt atgervi eša karlmennska ķ višureign viš brattar hlķšar og óžekkar kindur. Ķ göngur žar um slóšir vęru menn óbrśklegir nema aš kunna einhver skil į 800 įra atburšum og vera lesnir ķ Sturlungu. 

Žegar ég kom heim settist ég nišur meš bękur Einars Kįrasonar og dró fram Sturlungu til žess aš kunna skil į atburšum sem voru į hrašbergi hjį bęndum ķ Skagafirši og greinilega forsenda žess aš vera višręšuhęfur ķ hversdagslegu spjalli viš fjįrleitir į fjöllum uppi.

Sturlungaöldin er mesti ófrišartķmi Ķslandssögunnar. Ķ raun mį segja aš į žeim rķfu 40 įrum sem hśn er talin hafa stašiš hafi ķ raun veriš nokkur konar borgarastyrjöld į Ķslandi. Eins konar ęttbįlkahernašur, svo oršfęri nśtķmans sé notuš, meš skammti af hęfilegri einföldun.  Žetta er aušvitaš alveg óskapleg saga. Fólk var brennt inni, eins og ķ Flugumżrarbardaga, jafnt karlar, konur og börn. Eša Haugsnesbardaginn, žar sem böršust um 1100 manns og um eitt hundraš féllu. Mannskęšasti bardaginn ķ sögu lands og žjóšar. Og svo mį nefna Flóabardagann, einu alvöru sjóorustuna sem fram hefur fariš į Ķslandi žar sem um įtta hundruš manns į 35 skipum böršust į Hśnaflóa.

En žó sagan sé blóši drifin og mörkuš óheilindum og grimmd, mį finna hljóšlįt, falleg dęmi um hiš gagnstęša, um manngęsku, sem rķs sem tindur upp śr blóšbašinu og žau dęmi verša manni minnisstęš.

Minn góši vinur Siguršur Hansen į  Kringlumżri ķ Skagafirši,  er einlęgur stušningsmašur Žóršar kakala, žó sjįlfur bśi hann ķ hinu forna rķki Įsbirninga mišju. Hann hefur af einstökum myndarskap gert žaš ķ senn aš reisa skįla til heišurs Kakala og stillt upp ķ tśnfęti sķnum af ótrślegri elju og hugkvęmni Haugsnesbardaganum nįkvęmlega žar sem hann fór fram fyrir įtta öldum. Oft hefur minn góši vinur vakiš mįls į kunnri frįsögn śr Flugumżrarbrennunni, sem hręrir viš hverjum žeim sem rifjar hana upp.  Bakgrunnur žessar miklu atburša į Flugumżri var pólitķskur aš žvķ leiti aš ętlunin var aš leita sįtta strķšandi afla. Gissur Žorvaldsson, sem žį bjó į Flugumżri vildi sęttast viš Sturlunga og hluti af žeirri sįttagerš var gifting Halls, elsta sonar Gissurar og konu hans, Gróu Įlfsdóttur, og Ingibjargar, 13 įra dóttur  Sturlu Žóršarsonar af ętt Sturlunga. Var brśškaup žeirra haldiš į Flugumżri um haustiš meš mikilli višhöfn. Ekki voru žó allir Sturlungar sįttir viš žetta og  Eyjólfur ofsi tengdasonur Sturlu Sighvatssonar  safnaši liši ķ  Eyjafirši, fór meš į fimmta tug vel vopnašra manna yfir Öxnadalsheiši  og var kominn aš Flugumżri seint aš kvöldi 21. október, žegar flestir voru gengnir til nįša. Réšust žeir til inngöngu en varš lķtiš įgengt og žegar Eyjólfur ofsi sį um nóttina aš hętt var viš aš menn śr hérašinu kęmu til lišs viš Gissur og menn hans brį hann į žaš rįš aš kveikja ķ hśsunum. 25 manns fórust ķ eldinum, žar į mešal Gróa kona Gissurar og synir hans žrķr, en Gissur sjįlfur bjargašist meš žvķ aš leynast ķ sżrukeri ķ bśrinu, eins og fręgt er.

En žaš er sagan af henni Ingibjörgu litlu Sturludóttur, sem hręrir  hjarta manns. Žessi 13 įra brśšur,  var bjargarlaus į heimili tengdaforeldranna ķ mišjum eldsvošanum og daušinn henni vķs.  Ķ hópi brennumanna var fręndi hennar, Kolbeinn grön Dufgusson. Og skyndilega kom upp hugsun ķ höfuš hans. - Inni ķ brennunni var saklaus fręnka hans, dóttir vinar hans Sturlu Žóršarsonar. Og žį vék vķgamašurinn fyrir manngęskunni. Kolbeinn grön, braust inn ķ eldinn, stofnaši lķfi sķnu ķ voša og bjargaši Ingibjörgu śt śr eldinum.

Žetta er einstaklega falleg saga um manngęsku innan um alla vonskuna, sķgild saga sem į sér įbyggilega hlišstęšur viš hįskalegar ašstęšur, jafnt žį sem nś. En svo skulum viš ašeins ķhuga ašra hliš žessarar sögu. Hvaš hefši gerst ef Ingibjörg litla Sturludóttir hefši ekki bjargast śr brennunni? Hverjar hefšu oršiš hinar pólitķsku afleišingar, įhrifin į gang sögunnar, ef Dufgussonurinn Kolbeinn grön hefši ekki lagt sig ķ lķfshęttu, brennumašurinn sjįlfur og bjargaš hinni ungu höfšingsdóttur frį brįšum bana? Dóttur sjįlfs Sturlu Žóršarsonar.

Sturlungaöldin var sannlega öld mikilla įtaka. En hśn var einnig mótsagnakennd ķ žeim skilningi aš hśn var enn fremur öld glęstrar menningar og öld sagnaritunar sem vart į sér lķka. Žetta er tķminn sem žeir voru į dögum uppi, fręndurnir Sturla Žóršarson og Snorri Sturluson, Heimskringla var fest į blaš og Ķslendingasaga einnig, svo fįtt eitt sé nefnt af bókmenntalegum og sagnfręšilegum afrekum žessa umbrotatķma. Žessara margslungnu tķma minnumst viš žess vegna jafnt meš skķrskotun til žeirra vofveiflegu atburša einkenndu žį og hinna menningarlegu afreka sem žį voru unnin og óbrotgjörn hafa veriš.

Af sögunni mį lęra margt. Og žó  įtökum Sturlungaaldar megi frįleitt  jafna viš hérlenda atburši  ķ samtķmanum eru žeir engu aš sķšur įminning.  Innanlandsófrišurinn veikti stošir samfélagsins og minnir okkur žvķ į hęttuna sem skapast ķ žjóšfélagi žar sem lögin og frišurinn eru slitin ķ sundur.

Fullveldi žjóšarinnar er helgur réttur en śtilokar alls ekki samskipti viš ašrar žjóšir. Öšru nęr. Samskipti fullvalda rķkis į jafnréttisgrundvelli viš ašrar žjóšir er forsenda sjįlfstęšisins. Viš höfum boriš gęfu til aš eiga mikil samskipti og višskipti viš ašrar žjóšir og žaš hefur dugaš okkur vel.

Kęru  hįtķšargestir.

Žaš er mér mikill heišur aš standa ķ žessum sporum, nś žegar viš minnumst 800 įra fęšingarafmęlis Dalamannsins Sturlu Žóršarsonar. Allir žeir sem aš žessu mįli hafa komiš eiga miklar žakkir skildar. Fyrir okkur nśtķmamenn er žaš brżnt aš minnast svo merkra tķmamóta. Og umfram allt er žaš mikilvęgt aš komandi kynslóšum verši žessi mikli menningararfur ljós, žannig aš žegar gangnamenn framtķšarinnar, vitja fjįr į afréttum, ręši žeir įlitamįl Sturlungaaldarinnar  um leiš og žeir skyggnast eftir fé į heišum uppi.

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband