Viš höfum tekiš markvisst į mįlum

Hér į Ķslandi, annars stašar ķ Evrópu, ķ Bandarķkjunum og raunar śt um öll lönd og įlfur spyrja menn sömu spurninganna. Hvernig gat žetta gerst? Hvers vegna gįtu menn ekki séš lausafjįrkreppuna, bankakrepppuna og fjįrmįlakreppuna fyrir? Nśna mitt ķ björgunarleišangrinum sjįlfum spyrja menn sig aš žessu, af žvķ aš viš žurfum aš vita svörin til žess aš finna réttu leiširnar śt śr vandanum.

Viš vitum aš viš erum ekki žau einu sem höfum rataš ķ vandręšin. Okkar vandi er žó sannarlega meiri nś um stundir af žvķ aš fjįrmįlakerfiš okkar var svo stórt. En viš sjįum į fréttum dagsins aš kreppan erlendis dżpkar enn. Vandinn sem viš er aš glķma veršur verri viš aš eiga.

Žess vegna spyrja menn śt um allan heim, spurningarinnar sem enginn getur svaraš meš afdrįttarlausum hętti. Af hverju?

Sumt veršur örugglega ekki ljóst fyrr en sķšar. En žaš breytir žvķ ekki aš viš žurfum aš reyna aš skilja sem best hvaš śrskeišis fór til žess aš geta stżrt okkur rétta leiš.

Žetta er višfangsefni okkar og žetta eru višfangsefnin sem rķkisstjórnir śti um allan heim, glķma viš.

Algildir męlikvaršar stikušu śt ašra siglingaleiš

Samhliša miklum vexti fjįrmįlalķfs į Vesturlöndum og žar meš tališ hér, komu menn sér upp eftirlitskerfi meš sannanlegum męlikvöršum sem įttu aš varša okkur leiš. Žrjś alžjóšleg matsfyrirtęki lögšu fram reglulegt mat sitt į fjįrmįlalegri stöšu fjįrmįlafyrirtękja og rķkissjóša. Nś liggur fyrir aš fįir hafa trś į gildi žessara męlinga. Žetta voru žó kvaršarnir sem menn litu til žegar trśveršugleiki fyrirtękja og hagkerfa var metinn. Mat žessara fyrirtękja endurspeglaši lįnamöguleika fyrirtękja og samfélaga. Žeim mun betra mat, žeim mun betri ašgangur aš lįnsfé į žeim mun betri kjörum.

Gleymum žvķ ekki aš viš gengum undir žessi jaršarmen. Og śtkoman var góš. Viš vorum lengst af ķ śrvalsflokknum og įttum žess vegna góša og greiša leiš aš miklu lįnsfé.

En žaš žarf einnig aš rifja upp aš ein įstęša žess aš svo vel var lįtiš af bankastofnunum okkar var sś stašreynd aš rķkissjóšurinn okkar var skuldlaus og vel rekinn. Žetta er ķ rauninni undarleg žverstęša. Viš höfšum einkavętt bankana og varpaš rķkisaįbyrgšinni į žeim af okkur. Engu aš sķšur var litiš til efnahagsstöšu ķslenska rķkisins žegar mat var lagt į bankana.

Sama mį segja um annan męlikvarša sem viš notušum, eins og ašrar žjóšir. Hér var ekki um aš ręša eitthvaš heimasmķšaš mįlband heldur alžjóšlega višurkenndan kvarša sem ašrir notušu einnig. Viš brugšum mįli į fjįrmįlastofnanir okkar meš alžjóšlega višurkenndri męlieiningu; hér į ég viš įlagsprófiš sem bankarnir og fjįrmįlalķf okkar gengust undir meš reglubundnum hętti. Og stóšust - alveg fram undir žaš sķšasta.

Er furša žótt menn hafi įtt erfitt meš aš ķmynda sér žaš sem sķšar geršist hér į landi? Žaš kviknušu višvörunarljós, menn brugšust viš žeim en hinir algildu męlikvaršar sem notašir voru – ekki bara hér – heldur śt um allan heim – voru aš stika śt ašra siglingaleiš.

Viš höfum brugšist viš meš markvissum hętti

En hvernig höfum viš höndlaš žessi mįl? Hvernig hefur rķkisstjórnin brugšist viš vandanum sem viš erum nś stödd ķ?

Ķ fyrsta lagi meš žvķ aš koma į laggirnar nżjum bönkum į dagparti sem tóku viš almennri bankažjónustu meš lįgmarksröskun fyrir almenning. Žaš er ķ sjįlfu sér afrek, sem ég efast um aš ašrir hefšu leikiš eftir okkur.

Ķ annan staš: Žaš hefur veriš unniš höršum höndum aš žvķ aš bregšast viš meš skipulegum hętti, žeim vanda sem heimilin ķ landinu standa frammi fyrir. Viš samžykktum nż lög fyrir viku sķšan til žess aš létta greišslubyrši einstaklinga meš verštryggš lįn. Hér munar mjög miklu, ekki sķst fyrir skuldugri heimilin og hjį ungu fólki sem er aš hefja lķfsbarįttuna. Žetta getur lķka skipt mįli fyrir żnmiss konar atvinnurekstur, žį ekki sķst ķ landbśnaši. Žaš hafa veriš geršar rįšstafanir til skuldbreytinga lįna. Afborganir erlendra lįna hafa veriš frystar. Stimpilgjöld hafa veriš felld nišur į skuldbreytingarlįnum, skattalegum śrręšum beitt, innheimtuašgeršir hins opinbera mildašar, drįttarvextir verša lękkašir og žannig mį įfram lengi telja. Žaš er alveg ljóst aš rķkisstjórnin hefur haft forystu um aš koma mjög įkvešiš til móts viš žaš fólk sem į ķ vanda vegna žess grķšarlega höggs sem veršur vegna bankahrunsins.

Ķ žrišja lagi hefur veriš meš einbeittum hętti unniš aš žvķ aš koma gjaldeyrisvišskiptum okkar ķ samt lag. Žaš hefur veriš snśiš verkefni sem žó hefur komist ķ višunandi lag nśna. Hiš endanlega markmiš er aš gengisskrįning geti oršiš į markašsforsendum eins og gilti fyrir bankahruniš. Žannig veršur ašgangur fólks aš gjaldeyri ešlilegur og žau millirķkjavišskipti sem žurfa aš eiga sér staš verša snuršulaus.

Forsendur til aš gengiš styrkist

Žaš er alveg ljóst mįl aš allar forsendur eru til žess aš gengi krónunnar geti styrkst. Flestir žeir sem tjį sig um žessi mįl įlķta aš gengi krónunnar eigi aš vera amk. fjóršungi sterkara en žaš er nśna. Žaš myndi žżša aš gengisvķsitalan verši um 170 en hśn er nśna 230 til 240.

Viš žessar ašstęšur er lķka alveg ljóst aš žrįlįtur vöruskipta og višskiptahalli mun hverfa. Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn metur žaš raunar svo aš strax į žessu įri verši kominn afangur į vöruskiptajöfnuši okkar. Žaš žżšir aš žegar žetta įr veršur gert upp mun śtflutningur verša meiri en innflutningur. Og žaš žrįtt fyrir aš mikill halli hafi veriš į žessum efnahagsstęršum fyrri hluta įrsins. Žaš segir okkur hve umskiptin eru snögg. Og  meš žvķ aš miklar erlendar skuldir hreinsast burtu  vegna hruns bankanna  veršur višskiptajöfnušurinn jįkvęšur į nęsta įri og žjóšarbśiš margfalt skuldminna.

Og hvaš merkir žetta? Jś žetta žżšir einfaldlega aš śtflutningstekjur verša meiri en žau śtgjöld sem viš veršum fyrir vegna innflutningsins. Enda er mikil veršmętasköpun ķ śtlflutningi okkar. Sjįvarśtvegsfyrirtękin keyra į fullum dampi og njóta ķ vaxandi tekjum hins lįga gengis. Sama er aš segja um ašrar śtflutningsgreinar. Nś njótum viš įvaxtanna af stórišjuuppbyggunni sem fęrir okkur grķšarlegar gjaldeyristekjur. Og dag hvern fįum viš fréttir af miklum vexti ķ feršažjónustunni. Į sama tķma minnkar innflutningurinn, sem įšur hafši mešal annars veriš drifinn af aukinni skuldsetningu fyrirtękja og fjįrmįlastofnana viš śtlönd. Viš žessar ašstęšur getur bara eitt gerst. Śtflytjendur skipta gjaldeyristekjum sķnum ķ innlendar krónur, sem skapar framboš į gjaldeyri og eftirspurn eftir krónum. Slķkt mun styrkja krónuna žegar fram ķ sękir. Žaš eru žvķ allar forsendur til žess aš gengi  krónunnar styrkist.

Veršbólga minnkar og hagur heimila og fyrirtękja batnar

Gengisstyrking krónunnar er lķka forsenda žess viš getum styrkt stošir atvinnulķfsins, lękkaš skuldir žess, sem eru aš svo miklu leyti ķ erlendri mynt og lękkaš žar meš einnig erlendar og innlendar skuldir heimilanna. Styrking krónunnar mun nefnilega stušla mjög hratt aš lękkun veršbólgunnar, hins forna fjanda almennings og atvinnulķfs.

Gleymum žvķ heldur ekki aš ašstęšur til veršlagslękkana eru okkur į margan hįtt hagstęšar. Innflutningsveršlag, męlt ķ erlendri mynt hefur lękkaš mikiš. Olķuverš hefur lękkaš um 60%, żmsar matvörur einnig og žannig mętti įfram telja. Meš gengisstyrkingu skapast žvķ forsendur til snar minnkandi veršbólgu.

Okkar stęrsta višfangsefni nśna er žess vegna aš stušla aš ešlilegri veršmyndun gjaldmišilsins okkar sem mun leiša til žess aš allur innfluttur kostnašur lękkar. Žetta er brżnasta hagstjórnarverkefniš, žetta er brżnast fyrir fyrirtękin ķ landinu og žetta er brżnast fyrir heimilin. Žetta er ķ rauninni forsendan fyrir öllu žvķ sem viš erum aš reyna aš gera. Žetta er žar meš lķka forsendan fyrir žvķ aš berjast gegn atvinnuleysi sem viš höfum ašeins žekkt af afspurn ķ einn og hįlfan įratug, guši sé lof.

Traustsyfirlżsing frį alžjóšasamfélaginu

Žaš hefur réttilega veriš sagt aš viš žurfum aš byggja upp traust. Traust hér innanlands og traust į erlendum vettvangi. Žetta er mikiš rétt. Sś efnahagsįętlun sem viš höfum lagt fram ķ samvinnu viš Alžjóšagjaldeyrissjóšinn er einmitt til marks um aš viš erum aš nżju aš įvinna okkur žetta traust. Žessi įętlun byggir į starfi sérfręšinga sem gleggst žekkja til. Į grundvelli hennar hafa fjölmargar žjóšir sżnt traust sitt ķ verki, meš žeirri lįnafyrirgreišslu sem žęr, og ekki sķst vinir okkar og fręndur į Noršurlöndunum hafa veitt okkur. Žessi fjįrhagslega fyrirgreišsla byggir einmitt į žvķ aš žessar žjóšir hafa sömu skošun og viš. Žęr sżna traust sitt į okkur ķ verki. Žetta er ķ raun traustsyfirlżsing žeirra um aš meš žeirri efnahagsįętlun sem viš leggjum til grundvallar megi stušla aš nżrri višreisn efnahagslķfsins. Aš viš getum bętt stöšu okkar aš nżju.

Enda segir Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn ķ mati sķnu og sem ašildaržjóšir sjóšsins taka undir meš ašild sinni; aš horfurnar um hagvöxt til lengri tķma hér į landi séu góšar, sakir sterkra innviša  žjóšfélagsins, góšrar menntunar landsmanna, ašlašandi fjįrfestingaumhverfis og mikilla nįttśruaušlinda. Žessi traustsyfirlżsing alžjóšasamfélagsins er žannig skilaboš til okkar um  žį tiltrś sem viš njótum, stjórnvöld og ķslenskt žjóšfélag ķ heild sinni. Žetta er žess vegna einnig lišur ķ žvķ aš skapa žaš naušsynlega traust sem žarf aš rķkja hér innanlands į gildi žeirra fjölmörgu efnahagsrįšstafana sem viš erum nśna aš grķpa til og höfum žegar hrint ķ framkvęmd mörgum hverjum.

En hver ber įbyrgš į įstandinu?

Menn spyrja um įbyrgš į žvķ įstandi sem hér hefur skapast. Žetta er ešlileg spurning, sem viš eigum aš svara undanbragšalaust. Žaš veršur hins vegar ekki gert ķ lżšręšislegu réttarrķki nema meš vöndušum hętti. Viš vitum aš żmislegt sem hér hefur um valdiš var ekki į okkar valdi. En viš žurfum einnig aš skoša žaš sem sérstaklega snżr aš okkur sjįlfum og hvar mistök hafi legiš og į įbyrgš hvers. Frumvarp dómsmįlarįšherra og aškoma Alžingis į žann veg sem rętt hefur veriš um į milli stjórnar og stjórnarandstöšu eru hvoru tveggja ašferšir viš aš skilja įstęšur žess vanda sem viš glķmum nśna viš og kalla til įbyrgšar žį sem įbyrgš bera. Žaš skiptir žvķ miklu mįli fyrir framgang mįla og trśveršugleika aš vel takist hér til.

Žaš er skylda okkar sem stjórnvalda og žaš er skylda žeirra eftirlitsstofnana sem viš höfum į aš skipa, aš fylgjast afar vel meš žeim įkvöršunum sem teknar verša į nęstunni. Allar įkvaršanir sem teknar eru og teknar verša  og varša fjįrhagslegt uppgjör, eiga  aš vera hafnar yfir allan vafa. Almenningur į heimtingu į žvķ aš žar verši unniš faglega og įn mismununar. Ķ žeim efnum verša engir Jónar og séra Jónar. Hér eiga einfaldlega allir Jónar aš vera jafnir. Hér gildir aš ferliš sé gagnsętt og leikreglurnar almennar.

Žingrof og kosningar nśna - frįleitt

Nśna kallar stjórnarandstašan eftir žvķ aš žing verši rofiš og efnt til kosninga sem fyrst į nżju įri. Žetta er frįleit krafa sem ekki mun žjóna hagsmunum žjóšarinnar. Öšru nęr. Nś rķšur žvert į móti į aš viš höldum įfram žeirri markvissu vinnu sem komin er įleišis viš aš róa žjóšarskśtunni śr brimskaflinum og  į kyrrari sjó.  Sś markvissa vinna sem rķkisstjórnin hefur haft frumkvęši aš og stjórnarandstašan hefur ķ mörgum tilvikum komiš aš hér į vettvangi žingsins, sżnir aš viš erum į réttri leiš, žó aš viš vitum öll aš mikiš verkefni er eftir. Žaš er einmitt žess vegna sem žaš er óskynsamlegt aš bęta pólitķskri óvissu ofan į efnahagsleg vandręši. Žegar bśiš er aš setja strikiš og viš vitum hvert viš viljum stefna, er ekki mikil glóra ķ žvķ aš stökkva frį stżrinu og lįta kylfu rįša kasti, eins og tillaga stjórnarandstöšunnar felur ķ sér.

Er rķkisstjórnin traustsins verš ?

Žaš hefur veriš spurt hvort žeim sem nś halda um stjórnvölinn sé treystandi fyrir žeirri siglingu sem framundan er. Svariš er augljóst. Hin markvissa stefnumótun sem fylgt er og ég hef hér gert grein fyrir sem og einbeittur vilji okkar til žess aš hrökklast ekki undan įbyrgšinni sem į okkur er lögš, segir okkur einmitt aš rķkisstjórninni er til žess treystandi aš vinna aš žessum verkefnum sķnum. Enda hverfa žau ekki frį okkur meš óskhyggju og óskynsamlegri tillögu um kosningar ķ mišjum verkum.

Nś blįsum viš til sóknar

Žaš žarf aušvitaš ekki aš oršlengja neitt um žann grķšarlega vanda sem viš er aš glķma į efnahagssvišinu og sem ég hef hér gert aš umręšuefni. Hrun bankakerfis, samdrįttur landsframleišslu, mikil veršbólga, snarlękkun gengis, vandkvęši ķ gjaldeyrisvišskiptum og hįir vextir eru įstand sem viš getum ekki bśiš viš. Verkefniš framundan – og žaš er risaverkefni – er aš breyta žessu įstandi; snśa vörn ķ sókn. Undanfarnar vikur hefur veriš brugšist viš hinum grķšarlega vanda sem aš okkur hefur stešjaš. En nś žarf aš horfa til framtķšar. Hyggja aš žvķ hvernig byggja mį upp.

Viš blįsum nśna til sóknar, mitt ķ žeim erfišleikum sem viš er aš glķma. Mótlętiš mį nefnilega ekki buga okkur, heldur stęla til enn frekari įtaka. Einfaldlega vegna žess aš nś rķšur į aš okkur takist aš rķfa okkur upp, nżta žį sprota sem hęgt er aš örva til frekari vaxtar, undir formerkjum žekkingar og framtaks sem viš, ķslensk žjóš eigum kappnóg af.

Viš erfišleikaašstęšur kvikna einmitt oft góšar hugmyndir. Ķsland hefur veriš dżrt land, hér hefur hįtt gengi hamlaš vexti nżrra sprota. Nś er žetta aš breytast og ljóst aš möguleikar til nżsköpunar geta oršiš margvķslegri  en įšur - og kannski óvęntari.

Žegar svo hįttar til skiptir miklu mįli aš viš höfum styrkt grunngerš samfélags okkar į sķšustu įrum. Menntunarstigi žjóšarinnar hefur fleygt fram. Tęknibylting samtķmans, sem viš höfum veriš fljót aš tileinka okkur og ašgangur aš žekkingu um allan heim telst okkur til tekna og ber aš nżta samfélaginu til heilla.  Ķ žessu felast tękifęri, sem viš žurfum aš nżta okkur sem best. Viš skulum žess vegna halda įfram žvķ višreisnarstarfi sem viš höfum žegar hafiš og reiša okkur į alla žį möguleika sem viš okkur blasa žrįtt fyrir allt.

 

 




« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband